طراحی کارخانجات فرآوری مواد غذایی، عمدتا بر اساس طراحی فرآیندها و تجهیزات فرآوری مواد غذایی میباشد. علاوه بر این، چندین جزء کارخانه صنایع غذایی، مانند ساختمان های کارخانه، مواد اولیه، محصولات نهایی و محصولات جانبی، تاسیسات کارخانه، مواد و تجهیزات بسته بندی، قسمت های رفاهی و بهداشتی کارگران، کنترل کیفیت، ذخیره سازی (انبارها) و تصفیه فاضلاب باید آنالیز گردند. همراه ما باشید تا در ادامه این موضوع را تخصصی تر بررسی کنیم.

فاکتور‌های کارخانه صنایع غذایی ایده آل

اصول و قواعد احداث کارخانه مواد غذایی

یک کارخانه صنایع غذایی علاوه بر بهره وری اقتصادی (سود‌دهی)، باید از الزامات سخت گیرانه ایمنی، قانونی و آئین نامه های زیست محیطی فرآورده های غذایی پیروی کند. قوانین و آئین نامه هایی مانند سازمان دامپزشکی، سازمان محیط زیست و سازمان غذا و دارو باید در مرحله طراحی مد نظر قرار گیرند.
ممکن است توسط برخی از شرکت های صنایع غذایی جهت تضمین سلامت محصولاتشان برای مصرف کنندگان، استانداردهایی سخت گیرانه تر از قوانین رسمی یک کشور اعمال گردد.

در بحث صادرات، توسعه و تجارت بین المللی محصولات غذایی، درنظر گرفتن قوانین مواد غذایی دیگر کشورها یا فدراسیون‌ها برای (مثال اتحادیه اروپا) لازم است. ٢٢٠٠٠ ISO و HACCP و ١٧٠٢۵ISO و … نمونه هایی از این قوانین هستند.

طراحی کارخانه، حیطه وسیعی شامل انتخاب زمین کارخانه، در نظر گرفتن قسمت های مختلف کارخانـه، ترتیـب قـرار گرفتن بخش های مختلف کارخانه، زیربنای مناسب قسمت های تولید، فرآوری و انبارها، وضعیت چیدن دسـتگاه هـای خط تولید یک محصول، انتقال مواد، گردش مناسب و مطابق شرایط GMP، خدمات کارکنان، سیستم های جانبی کارخانه، ایمنی، ضایعات، سیستم تصفیه فاضلاب و … را در بر می‌گیرد.

طراحی صحیح یک کارخانه صنایع غذایی را میتوان از ملزومات موفقیت و حیات اقتصادی آن واحد تولیدی در طی سالیان متمادی دانست. از طرف دیگر، طراحی غیر اصولی یک کارخانه صنایع غذایی با افزایش هزینه های تولید، هزینه های حمـل و نقـل، هزینه های انبارداری، ضایعات و…، قیمت تمام شده محصول واحد تولیدی را به اندازه ای بالا میبرد که توان رقابت در بازار فروش را نداشته باشد.

مطالعات قبل از اجرای طراحی کارخانجات

در مبحث طراحی کارخانجات، قبل از هر اقدامی از جمله خرید زمین، احداث بنا و … نیاز است که مطالعات گسترده ای را در زمینه تولید کالای مورد نظر انجام دهیم. این مطالعات عبارتند‌از:

  • شناخت ویژگی های محصول
  • مطالعه بازار مواد اولیه و بازار مصرف
  • میزان واردات و صادرات محصول
  • میزان تولید محصول در کشور (خصوصا در شعاع بازار مصرف مورد نظر)
  • تکنولوژی میزان تولید و نوع ماشین آلات کلیه تجهیزات و تاسیسات مورد نیاز.

در واقع این مرحله است که ریسک پذیری را برای احداث یک کارخانه مواد غذایی نشان می دهد.

قبل از انجام هر گونه فعالیتی اعم از پی ریزی، دیوار کشی، ساختمان سازی و خرید ماشین آلات، می‌بایست عملیات طراحی کارخانه انجام و به اتمام برسد و پس از تهیه طرح دقیق یک کارخانه، عملیات ساختمان سازی شروع گردد.

اهداف طراحی کارخانه

در مبحث طراحی کارخانه، اهدافی وجود دارند که شامل موارد زیر هستند:

  1. تعیین یک طرح مناسب و کارا برای تبدیل ماده اولیه به محصول
  2. تعیین یک الگوی جریان مواد مناسب برای نحوه قرار گرفتن مناسب دستگاه ها و تجهیزات
  3. به حداقل رساندن انتقالات
  4. کاهش زمان تولید از ماده اولیه تا محصول نهایی
  5. به حداقل رساندن هزینه های نیروی انسانی (استفاده بهتر از نیروی کار)
  6. کاهش ضایعات
  7. پایین آوردن حجم سرمایه گذاری
  8. استفاده اقتصادی از فضای ساختمان‌ها
  9. فراهم آوردن رفاه و ایمنی کارگران

موارد استفاده از طراحی کارخانه

در چه مواقع و مواردی از طراحی کارخانه استفاده می‌شود؟ به صورت کلی، می‌توان گفت طراحی کارخانه در موارد و موقعیت های زیادی از جمله موارد زیر صورت میگیرد:

  • احداث یک کارخانه جدید
  • تغییر طرح موجود تولید یک محصول
  • تغییر ظرفیت یک خط تولید
  • تولید یک محصول جدید
  • تغییر محل یک کارخانه

مراحل طراحی کارخانه

طراحی کارخانه هم به نوبه خود، از قواعد و مراحلی برخوردار است. در این بخش این مراحل را لیست کرده و به آنها خواهیم پرداخت.

  1. جمع آوری اطلاعات مربوط به بازار فروش، مواد اولیه، ظرفیت تولید، روش یا فرآیندهای تولید محصول و مراحل آن، میزان ضایعات، نقشه ساختمان ها و …
  2. تحلیل اطلاعات اولیه
  3. طراحی روش فرایند تولید
  4. انتخاب الگوی مناسب جریان مواد
  5. بررسی طرح کلی انتقال مواد
  6. تعیین تجهیزات و دستگاه های مورد نیاز
  7. طرح ایستگاه های کاری
  8. انتخاب تجهیزات انتقال مواد
  9. هماهنگ نمودن فعالیت ها و رابطه آنها
  10. تعیین انبارهای مورد نیاز
  11. تعیین سیستم های جانبی تولید (سیستم های تامین آب، برق، بخار آب، گاز و …)
  12. تعیین کل فضای مورد نیاز، تخصیص فضای مورد نیاز و تخصیص فضای کارخانه به فعالیت

ویژگی‌های طرح کارخانه ایده آل

یک طرح کارخانه برای ایده آل بودن، نیاز دارد از ویژگی هایی برخوردار باشد که این ویژگی ها به شکل زیر هستند:

  • محل اجرای طرح مناسب باشد
  • نقشه شرکت از قبل بر مبنای گروه طراحی کارخانه رسم شود و به تایید مراجع ذیصلاح قانونی رسیده باشد
  • ساخت سوله‌ها و سایر ساختمان ها بر اساس طرح از پیش تعیین شده کارخانه صورت گرفته باشد
  • محل سالن تولید، انبارها، بخش های اداری و رفاهی و سایر قسمت های جانبی دقیقا بر اساس طرح از پیش تعیین شده، معین گردد
  • عملیاتی که در ارتباط با یکدیگرند به هم نزدیک باشند
  • حمل و نقل دستی به حداقل برسد
  • مواد از انبار مستقیما به طرف کارکنان و یا تجهیزات مورد نیاز انتقال یابد
  • تفکیک بخش های تمیز (با آلودگی پایین) و کثیف (با آلودگی بالا)
  • یک الگوی جریان مواد مشخص انتخاب و اجرا گردد
  • مسافت های حمل و نقل به حداقل خود برسد
  • زمان کل فرآیند تبدیل مواد اولیه به محصول به حداقل برسد
  • ذخیره مواد حد‌واسط به حداقل برسد
  • از همه فضای کارخانه استفاده شود و میزان فضای مرده به حداقل برسد
  • نظافت ها در محیط کار به چشم بخورد
  • امکان توسعه آینده در طرح لحاظ شده باشد.

مراحل اداری تاسیس کارخانه صنایع غذایی و بهداشتی

هنگام تاسیس کارخانه صنایع غذایی و بهداشتی، روند و مراحل اداری می‌بایست طی شود که این مراحل به شکل زیر می‌باشد:

  1. تاسیس شرکت (اداره ثبت اسناد) دریافت جواز تاسیس از وزارت صنایع و معادن یا جهاد کشاورزی
  2. ثبت نام تجاری (اداره ثبت علائم تجاری)
  3. دریافت پروانه بهره برداری از وزارت صنایع و معادن یا جهاد کشاورزی
  4. دریافت پروانه بهره برداری از وزارت بهداشت
  5. دریافت پروانه مسئول فنی از وزارت بهداشت
  6. دریافت پروانه ساخت از وزارت بهداشت
  7. دریافت مهر استاندارد

ویژگی‌های محل احداث کارخانجات صنایع غذایی

رعایت فاصله با مراکز آلوده کننده تا واحد های تولیدی مواد غذایی باید مطابق با ضوابط و معیارهای استقرار مراکز پرورش دام و صنایع وابسته به دام جهت کارخانجات تولید و بسته بندی مواد خوراکی، آشامیدنی، آرایشی و بهداشتی باشد. (ضابطه مذکور بر روی سایت سازمان غذا و دارو موجود می باشد).

درصورتیکه کارخانه قبل از ابلاغ ضابطه آلاینده ها احداث شده و فاصله با واحدهای آلاینده کمتر از فاصله تعیین شده باشد ایجاد تمهیداتی مانند نصب فیلتراسیون هوا، فشار مثبت در سالن ها، نصب پاگرد در درهای ورودی و خروجی، پرده هوا به منظور جلوگیری از انتشار آلودگی ثانوی و درختکاری و ایجاد فضای سبز الزامی است.

موقعیت جغرافیایی

  • در مسیر سیلهای ١٠٠ ساله قرار نداشته باشد
  • منطقه ای که واحد تولیدی احداث می شود، نزدیک به جاده آسفالت و برق سراسری باشد
  • از آنجا که بسیاری از مناطق کشور ما زلزله خیز است، دقت کافی به عمل آید تا واحد تولیدی در مناطق زلزله خیز با توجه خاص به ضوابط نظام مهندسی در آن مناطق احداث شوند
  • در مناطقی که خاک نرم دارند و مقاومت و استحکام کافی وجود ندارد، در ساخت و طراحی کارخانه بایستی دقت و توجه کافی بعمل آورده شود.

عوامل اقتصادی

  • نزدیک بودن به بازار مواد اولیه
  • نزدیک بودن به بازار فروش
  • در دسترس بودن نیروی کار
  • خدمات جانبی مثل آب و برق و گاز و تلفن و ترجیحا اتصالات پر سرعت شبکه اینترنت و …
  • انگیزه های مالی ، اهدا تسهیلات، هزینه زمین و …
  • چگونگی حمل و نقل
  • در دسترس بودن منابع آبی کافی سالم و بهداشتی (مورد تایید آزمایشگاه‌های ذیصلاح)، سوخت و انرژی.

این مطلب صرفا جنبه تبلیغاتی داشته و سایت مرجع دانلود معماری هیچ مسئولیتی را در رابطه با آن نمی‌پذیرد